AIM Butrint: Ruajmë të Shkuarën, Ndërtojmë të Ardhmen

Fondacioni Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim u krijua me një qëllim të qartë: të kontribuojë në ndërtimin e një Shqipërie më të fortë dhe më të qëndrueshme, përmes investimeve filantropike në njerëz, institucione dhe pasuri publike që krijojnë vlerë afatgjatë.

Në themel të punës së AADF ka qenë gjithmonë ideja e ndikimit që zgjat në kohë: reforma, modele dhe investime që vazhdojnë të funksionojnë edhe përtej vetë ndërhyrjes së Fondacionit dhe që brezat e ardhshëm t’i trashëgojnë më të konsoliduara.

Kultura dhe trashëgimia zënë një vend të rëndësishëm në këtë vizion, jo vetëm si pjesë e identitetit tonë, por edhe si burim zhvillimi ekonomik, mundësish për komunitetet dhe krenarie lokale.

Butrinti është një prej pasurive më të veçanta të Shqipërisë. I përfshirë në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 1992, i shpallur Park Kombëtar në vitin 2000 dhe pjesë e zonës Ramsar që prej vitit 2002, ai përfaqëson një ndërthurje të rrallë të trashëgimisë kulturore me vlerat natyrore.

Pikërisht kjo e bën Butrintin një destinacion me potencial të jashtëzakonshëm, por njëkohësisht edhe një sit që kërkon kujdes, mbrojtje dhe menaxhim të vazhdueshëm.

Përballë rritjes së numrit të vizitorëve dhe nevojës për një qasje më të qëndrueshme në mbrojtjen dhe zhvillimin e sitit, AADF pa mundësinë për të ndërtuar në Butrint një model të ri menaxhimi: një model që ruan trashëgiminë, përfshin komunitetin dhe krijon mekanizma financiarë që e bëjnë sitin gjithnjë e më të qëndrueshëm në afat të gjatë.

Në vitin 2019, AADF hartoi Planin e Integruar të Menaxhimit për të gjithë Parkun Kombëtar të Butrintit, në përputhje me kërkesat e UNESCO-s. Në vitin 2021, në partneritet me Ministrinë e Kulturës, u krijua Fondacioni për Menaxhimin e Butrintit, struktura e dedikuar për administrimin e Sitit Antik dhe modeli i parë publik-privat i këtij lloji në Shqipëri.

Krijimi i Fondacionit u pasua nga një periudhë dyvjeçare tranzicioni, gjatë së cilës u realizuan një sërë studimesh të specializuara për konservimin, mirëmbajtjen dhe zhvillimin afatgjatë të sitit. Ky proces mundësoi një vlerësim të plotë të nevojave, përgjegjësive dhe rreziqeve që lidhen me menaxhimin e një pasurie të këtij niveli.

Më 1 nëntor 2024, menaxhimi i Butrintit iu transferua zyrtarisht Fondacionit për Menaxhimin e Butrintit.

Që prej asaj date, Fondacioni administron drejtpërdrejt Sitin Antik, duke zbatuar standarde ndërkombëtare në konservim, shërbimet për vizitorët, qeverisje dhe transparencë financiare.

Gjatë vitit të parë të menaxhimit të drejtpërdrejtë janë shënuar disa zhvillime të rëndësishme:

• Është përfunduar projekti i Qendrës së re të Vizitorëve, e cila synon të përmirësojë interpretimin e sitit dhe menaxhimin e fluksit të vizitorëve sipas standardeve bashkëkohore ndërkombëtare.
• Është zbatuar një program i gjerë konservimi, duke përmirësuar ndjeshëm standardet e ndërhyrjes dhe mirëmbajtjes në Sitin Antik.
• Numri i pozicioneve të punës është rritur nga 14 në 34, me synimin për të arritur në 44 gjatë tre viteve të ardhshme, duke i dhënë përparësi punësimit lokal dhe zhvillimit të aftësive profesionale.
• Në vitin 2025, krahasuar me vitin 2024, numri i vizitorëve u rrit me 45%, ndërsa të ardhurat me 86%.
• Është lançuar Skema e Granteve për Komunitetin dhe është ngritur një program i dedikuar bashkëpunimi me komunitetet përreth, me synimin që rritja e turizmit të krijojë më shumë mundësi për bizneset, shërbimet dhe ekonominë lokale.

Të gjitha këto ndërhyrje mbështeten nga një angazhim 10-vjeçar i AADF dhe Qeverisë Shqiptare, i cili përfshin investime kapitale, mbështetje administrative dhe iniciativa për zhvillimin e komuniteteve përreth.

Një nga parimet kryesore të këtij modeli është i thjeshtë: vlera që krijon Butrinti duhet të rikthehet në Butrint.

Të ardhurat që gjenerohen nga siti mbeten brenda strukturës së tij të menaxhimit dhe riinvestohen në konservim, mirëmbajtje, funksionim dhe zhvillim të mëtejshëm. Synimi është që Butrinti të ndërtojë gradualisht një model financiarisht të qëndrueshëm dhe, deri në vitin 2029, të jetë në gjendje të mbështesë gjithnjë e më shumë funksionimin e tij përmes të ardhurave që gjeneron vetë, duke reduktuar varësinë nga financimet e jashtme.

Ky model mori një vlerësim pozitiv edhe në nivel ndërkombëtar gjatë Sesionit të 48-të të Komitetit të Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, zhvilluar në Busan, Republika e Koresë, në vitin 2026. Dokumentacioni strategjik dhe teknik i përgatitur për Butrintin gjatë periudhës së tranzicionit u vlerësua për rëndësinë dhe rolin e tij konkret në zbatimin e Planit të Integruar të Menaxhimit. Në këtë kuadër, qasja e Butrintit u prezantua edhe si një model ku komuniteti përfshihet si partner aktiv në planifikim, vendimmarrje dhe zhvillimin e sitit.

Megjithatë, vizioni për Butrintin shkon përtej qëndrueshmërisë financiare.

AADF synon që Butrinti të shndërrohet në një model referimi për menaxhimin e trashëgimisë kulturore në Shqipëri dhe në rajon: një vend ku konservimi, turizmi i qëndrueshëm dhe zhvillimi i komuniteteve ecin paralelisht dhe përforcojnë njëri-tjetrin.

Ky model mbështetet në një sistem të qartë qeverisjeje, në profesionistë të specializuar, në riinvestimin e të ardhurave në sit dhe në përfshirjen e komuniteteve lokale si partnerë të zhvillimit.

Në thelb, synimi është të dëshmohet se Shqipëria mund t’i menaxhojë pasuritë e saj më të çmuara sipas standardeve ndërkombëtare dhe, përmes tyre, të krijojë mundësi të reja për zhvillim.

Deri në vitin 2030, AADF synon gjithashtu të mbështesë Butrintin në procesin e aplikimit pranë UNESCO-s për njohjen e Butrintit si një pasuri e përzier e Trashëgimisë Botërore, duke vlerësuar në mënyrë të integruar si trashëgiminë kulturore, ashtu edhe atë natyrore të këtij territori të jashtëzakonshëm.

Puna në Butrint është një proces afatgjatë. Konservimi kërkon ekspertizë dhe vazhdimësi, ndërsa rritja e turizmit sjell jo vetëm mundësi, por edhe sfida të reja.

Megjithatë, AADF beson se, përmes një vizioni të qartë, partneriteteve të forta dhe një angazhimi të qëndrueshëm, Butrinti mund të bëhet një shembull i menaxhimit të qëndrueshëm të trashëgimisë për të gjithë rajonin.

Ky është angazhimi i Fondacionit Shqiptaro-Amerikan për Zhvillim: të vazhdojë të investojë, të ndërtojë kapacitete dhe të krijojë modele që tregojnë se trashëgimia kulturore e Shqipërisë nuk është vetëm diçka që duhet ruajtur, por një pasuri që mund të kontribuojë drejtpërdrejt në të ardhmen e vendit.